Penmail – gratis digitaal kwartaalblad

PENMAIL – Informatie over kinder- en jeugdhandschrift

Uitgave: Werkgroep Kinderhandschrift
Redactie:  Dick Schermer (dick.schermer@upcmail.nl)

Doel en doelgroep
Met deze Penmail willen we mensen met belangstelling voor het handschrift van kinderen en jeugdigen regelmatig informeren. We vermoeden dat er bij meerdere groepen behoefte bestaat aan regelmatige informatie op dit gebied: Schrijfpedagogische Hulpverlening (SPH), Vereniging van Leraren Schoonschrijven en Machineschrijven (VLSM), Nederlandse Orde van Grafologen (NOG), Landelijke Bond van Remedial Teachers (LBRT), Onderwijsadviesdiensten (schrijfspecialisten), schrijftherapeuten.

Afbakening
Penmail zal zich vooral richten op de volgende terreinen: Schrijfonderwijs, schrijfmethoden, schrijfmateriaal, schriftontwikkeling, schrijftests, verband tussen handschrift en persoonlijkheid, pedagogische grafologie. Informatie op het gebied van krabbels, tekeningen en kalligrafie vallen buiten onze doelstelling.

Abonneren op Penmail en downloaden
Abonneren kan door het Contactformulier in te vullen of mail te sturen naar Dick Schermer: dick.schermer@upcmail.nl
Alle Penmails zijn ook te downloaden bij DOWNLOADS.
De laatst bijgevoegde Penmail is van januari 2026.

Bundels van Dick Schermer

Sinds december 2005 zet Dick Schermer zich in voor de ontsluiting van literatuur over kinderhandschrift en schrijven die moeilijk toegankelijk is voor het grote publiek. Deels omdat de bronnen zelf moeilijk toegankelijk zijn doordat ze vaak in kleine oplagen voor een gespecialiseerd publiek zijn verschenen, deels doordat ze vaak alleen maar in druk en niet digitaal zijn verschenen. Bijna altijd zijn het publicaties die in het Engelse of Duitse taalgebied zijn verschenen.  Dick heeft vele hiervan vertaald en soms ook samengevat in het Nederlands. Het resultaat is een reeks bundels met steeds een aantal artikelen. In maart 2026 zijn er 148 bundels verschenen.

Bundel aanschaffen?
Wie een bundel wil aanschaffen kan contact opnemen met Dick Schermer (dick.schermer@upcmail.nl).
De bundels kosten € 3,50 per stuk. De bundels worden digitaal geleverd verzonden.

In de Downloads onderaan is te vinden:
– Een overzicht van de inhoud van alle tot nu toe verschenen bundels met een opsomming van de daarin verschenen artikelen.
– Een trefwoordenoverzicht
– Een overzicht van auteurs waarvan werk is vertaald.

Inhoud laatst verschenen Bundels

Bundel 148

  1. Handschrift na het digitale tijdperk? AI-modus, 2025 (2 p.)
  2. Hoe handschrift kinderen helpt bij de ontwikkeling van lezen en schrijven, Dr. Manfred Spitzer, Vrije School, 2025 (2 p.)
  3. Waarom het met de hand opschrijven van je nieuwjaarsdoelen psychologisch onderbouwd is – en beter werkt dan typen, Grazia Staff, 2025 (2 p.)
  4. Handschrift na het digitale tijdperk? AI-modus, 2025 (2 p.)
  5. Doe je dit zonder na te denken? Yale onthult dat het een teken van een uitzonderlijk brein kan zijn, Fabienne Ba., 2025 (2 p.)
  6. Ontkrachten van de mythes ‘botten zijn nog niet klaar’ en ‘motorische vaardigheden eerst’: wat onderzoek zegt over het handschrift van jonge kinderen, The Writing For Pleasure Centre, 2025 (2 p.)
  7. Waarom handschrift nog steeds belangrijk is, Ta Mata School, 2025 (3 p.)
  8. Vragenlijst voor het screenen van schrijfvaardigheid bij kinderen (HPSQ-C): ontwikkeling, Betrouwbaarheid en validiteit, Sara Rosenblum & Liat Gafini Lachter, 2015 (2 p.)
  9. Het handschrift in een digitale wereld: Hoe handschrift helpt! Sabrine van Everdingen, 2026 (3 p.)
  10. Dag van het Handschrift 2026: De kracht van schrijven met de hand, Meester MAX, 2026 (3 p.)
  11. Volgens de psychologie verbetert schrijven met de hand het onthouden van dingen beter dan typen. Zo gebruik ik het om alles wat ik leer te onthouden, Isabella Chase, 2026 (4 p.)
  12. Schrijfproblemen bij kinderen, Dr. Marcy Willard, 2024 (4 p.)
  13. Schrijven blijft essentieel, ook in het digitale tijdperk, Ester Wassink, 23 jan. 2026 (1 p.)
  14. Het bevorderen van schrijfvaardigheid: een basis voor gelijke onderwijskansen, Schreibmotorik Institut, 2024 (3 p.)
  15. Schrijven bouwt veerkracht op door je hersenen te veranderen, waardoor je beter met dagelijkse uitdagingen kunt omgaan, Emily  Ronay Johnston, 2026 (4 p.)
  16. Hoe het leren schrijven de hersenen traint: de wetenschap achter de strijd om het handschrift, Mariana Lenharo, 2026 (3 p.)
  17. Effectiviteit van het project (S.W.I.M.) eenvoudige interventiematerialen ter verbetering van het handschriftvaardigheden van kleuters, Mila Rose c.s., 20215 (2 p.)
  18. Gouverneur Shapiro ondertekent een verplichting voor het gebruik van schrijfletters op scholen in Pennsylvania, Madison Montag, 2026 (2 p.)
  19. Papier versus scherm voor kinderen: Waarom typvaardigheid, niet motivatie, leidde tot beter digitaal schrijven, Sadie Harley c.s., 2026 (2 p.)
  20. Waarom handschrift nog steeds telt (en wat het met je brein doet), Leraar Nederlands Netwerk, 2026 (3 p.)
  21. Een longitudinaal interventieonderzoek naar effecten van een toenemende hoeveelheid betekenisvol schrijven in groep 1 en 2, Gustaf B. Skar e.a. 2023 (2 p.)
  22. Schrijven zonder te schrijven … Alternatieven voor het handgeschreven briefje, Elizabeth H. Cottrell, 2023 (2 p.)
  23. Het belang van handschrift voor communicatieprofessionals, Spin Sucks, 2019 (3 p.)

Bundel 147

  1. De kracht van handschrift: verbetert lezen, denken, geheugen en leren, Elizabeth DeWitt, c.s., 2025 (2 p.)
  2. Slecht handschrift begrijpen: oorzaken, gevolgen en oplossingen, Huntington Psychological Services, 2025 (3 p.)
  3. Waarom is ieders handschrift anders? Meghana, 2024 (2 p.)
  4. Cursief handschrift in de 21e eeuw – Zal cursief handschrift blijven bestaan? Montessori Services, 2013 (3 p.)
  5. 8 verrassende voordelen van cursief schrijven, Sarah Noftle, 2024 (2 p.)
  6. Wie schrijft, die blijft, Annelies van der Lee & Judith Stoep, 2022 (10 p.)
  7. De wedergeboorte van het schrijven van brieven in het digitale tijdperk: 10 redenen waarom handgeschreven brieven een comeback maken, Worldletteringday.com, 2024 (3 p.)
  8. Handschrift als middel voor culturele identiteit, Anup Kumar Kapoor & Monika Saini, 2017 (2 p.)
  9. Het culturele belang van handschrift is te groot om te verliezen aan toetsenborden, C.J. Crombie, 2023 (2 p.)
  10. Onderzoek wijst uit wat de juiste manier van schrijven is. Het typen op een toetsenbord stimuleert de hersenen niet zo effectief als handschrift, Ragner Purje,Ph.D., 2025 (4 p.)
  11. Schrijfvaardigheid scholieren staat er slecht voor: 17 procent haalt basisniveau niet, Irene de Zwaan, 2025 (2 p.)
  12. Sterft het handschrift uit? ‘Het zou voor ons allemaal beter zijn als we wat vaker de pen pakkken’, Robin Goudsmit, Trouw, 2025 (5 p.)
  13. Kinderen leren schrijven: hoe goed schrijven de hersenen helpt groeien, TOI Lifestyle Bureau, 2025 (2 p.)
  14. Kinderen schrijven beter met pen en papier: onderzoek toont verschil, Rudy Van Damme & Magdalena Troch, 2025 (2 p.)
  15. De hobby die je hersenen kan herbedraden en je helpt veerkracht op te bouwen. Het helpt je informatie te verwerken en je emoties te reguleren, Emily Ronay Johnston, 2025 (4 p.)
  16. Hoe problemen met handschrift de schoolprestaties beïnvloeden: tips van een pedriatisch ergotherapeut, Nicole Bilodeau, 2025 (6 p.)
  17. Kan leren schrijven leuker en voordelig zijn? ChatGPT, 2025 (1 p)
  18. Handschrift in een moderne wereld: waarom het belangrijk is en wat je eraan kunt doen, William van Cleave, 2013 (8 p.)

Momenteel is er ook informatie beschikbaar (zie downloads) over de volgende onderwerpen:

– Atlas en beschrijving van puberteitskenmerken Een beschrijving van een aantal kenmerken die veel voorkomen in het handschrift van (pre)pubers en adolescenten.
– De Big 5 Een model dat internationaal steeds meer geaccepteerd is als het toonaangevende instrument voor het in kaart brengen van (persoons)eigenschappen.

Downloads

Document
Bundels-Auteurs-en-hun-bijdragen-in-148-bundels.pdf
Bundels-Trefwoordenoverzicht-van-alle-148-bundels.pdf
Bundels-Auteurs-en-hun-bijdragen-in-148-bundels.pdf
Puberteitskenmerken.pdf
De-Big-5-persoonlijkheidsfactoren.pdf
Penmail-jaargang-21-nr.-1-januari-2026.pdf
Penmail-jaargang-20-nr.-4-oktober-2025.pdf
Penmail-jaargang-20-nr.-3-juli-2025.pdf
Penmail-jaargang-20-nr.-2-april-2025.pdf
Penmail-jaargang-20-nr.-1-januari-2025.pdf
Penmail-Jaargang-19-nr.-4-oktober-2024.pdf
Penmail-Jaargang-19-nr.-3-juli-2024.pdf
Penmail-Jaargang-19-nr.-2-april-2024.pdf
Penmail-Jaargang-19-nr.-1-januari-2024.pdf
Penmail-Jaargang-18-nr-4-oktober-2023.pdf
Penmail-Jaargang-18-nr-3-juli-2023.pdf
Penmail-Jaargang-18-nr-2-april-2023.pdf
Penmail-Jaargang-18-nr-1-januari-2023.pdf
Penmail-Jaargang-19-nr.-1-januari-2024.pdf
Penmail-Jaargang-17-nr.-1-januari-2022.pdf
Penmail-Jaargang-17-nr.-2-april-2022.pdf
Penmail-Jaargang-17-nr.-3-juli-2022.pdf
Penmail-Jaargang-17-nr.-4-oktober-2022.pdf
Penmail-Jaargang-16-nr.-1-januari-2021.pdf
Penmail-Jaargang-16-nr.-2-april-2021.pdf
Penmail-Jaargang-16-nr.-3-juli-2021.pdf
Penmail-Jaargang-16-nr.-4-oktober-2021.pdf
Penmail-Jaargang-15-nr.-1-januari-2020.pdf
Penmail-Jaargang-15-nr.-2-april-2020.pdf
Penmail-Jaargang-15-nr.-3-juli-2020.pdf
Penmail-Jaargang-15-nr.-4-oktober-2020.pdf
Penmail-Jaargang-14-nr.-1-januari-2019.pdf
Penmail-Jaargang-14-nr.-2-april-2019.pdf
Penmail-Jaargang-14-nr.-3-juli-2019.pdf
Penmail-Jaargang-14-nr.-4-oktober-2019.pdf
Penmail-Jaargang-13-nr.-1-januari-2018.pdf
Penmail-Jaargang-13-nr.-2-april-2018.pdf
Penmail-Jaargang-13-nr.-3-juli-2018.pdf
Penmail-Jaargang-13-nr.-4-oktober-2018.pdf
Penmail-Jaargang-12-nr.-1-januari-2017.pdf
Penmail-Jaargang-12-nr.-2-april-2017.pdf
Penmail-Jaargang-12-nr.-3-juli-2017.pdf
Penmail-Jaargang-12-nr.-4-oktober-2017.pdf
Penmail-Jaargang-11-nr.-1-januari-2016.pdf
Penmail-Jaargang-11-nr.-2-april-2016.pdf
Penmail-Jaargang-11-nr.-3-juli-2016.pdf
Penmail-Jaargang-11-nr.-4-oktober-2016.pdf
Penmail-Jaargang-10-nr.-1-januari-2015.pdf
Penmail-Jaargang-10-nr.-2-april-2015.pdf
Penmail-Jaargang-10-nr.-3-juli-2015.pdf
Penmail-Jaargang-10-nr.-4-oktober-2015.pdf
Penmail-Jaargang-9-nr.-1-januari-2014.pdf
Penmail-Jaargang-9-nr.-2-april-2014.pdf
Penmail-Jaargang-9-nr.-3-juli-2014.pdf
Penmail-Jaargang-9-nr.-4-oktober-2014.pdf
Penmail-Jaargang-8-nr.-1-januari-2013.pdf
Penmail-Jaargang-8-nr.-2-april-2013.pdf
Penmail-Jaargang-8-nr.-3-juli-2013.pdf
Penmail-Jaargang-8-nr.-4-oktober-2013.pdf
Penmail-Jaargang-7-nr.-1-januari-2012.pdf
Penmail-Jaargang-7-nr.-2-april-2012.pdf
Penmail-Jaargang-7-nr.-3-juli-2012.pdf
Penmail-Jaargang-7-nr.-4-oktober-2012.pdf
Penmail-Jaargang-6-nr.-2-april-2011.pdf
Penmail-Jaargang-6-nr.-3-juli-2011.pdf
Penmail-Jaargang-6-nr.-4-oktober-2011.pdf
Penmail-Jaargang-5-nr.-1-januari-2010.pdf
Penmail-Jaargang-5-nr.-2-april-2010.pdf
Penmail-Jaargang-5-nr.-3-juli-2010.pdf
Penmail-Jaargang-5-nr.-4-oktober-2010.pdf
Penmail-Jaargang-4-nr.-1-januari-2009.pdf
Penmail-Jaargang-4-nr.-2-april-2009.pdf
Penmail-Jaargang-4-nr.-3-juli-2009.pdf
Penmail-Jaargang-4-nr.-4-oktober-2009.pdf
Penmail-Jaargang-3-nr.-1-januari-2008.pdf
Penmail-Jaargang-3-nr.-2-april-2008.pdf
Penmail-Jaargang-3-nr.-3-juli-2008.pdf
Penmail-Jaargang-3-nr.-4-oktober-2008.pdf
Penmail-Jaargang-2-nr.-1-januari-2007-1.pdf
Penmail-Jaargang-2-nr.-2-april-2007-1.pdf
Penmail-Jaargang-2-nr.-3-juli-2007-1.pdf
Penmail-Jaargang-2-nr.-4-oktober-2007-1.pdf
Penmail-Jaargang-1-nr.-1-januari-2006-1.pdf
Penmail-Jaargang-1-nr.-2-april-2006-1.pdf
Penmail-Jaargang-1-nr.-3-juli-2006-1.pdf
Penmail-Jaargang-1-nr.-4-oktober-2006-1.pdf
Bundels-Overzicht-inhoud-alle-148-bundels.pdf

Onze Partners

Volg onze socials: