Penmail – gratis digitaal kwartaalblad
PENMAIL – Informatie over kinder- en jeugdhandschrift
Uitgave: Werkgroep Kinderhandschrift
Redactie: Dick Schermer (dick.schermer@upcmail.nl)
Doel en doelgroep
Met deze Penmail willen we mensen met belangstelling voor het handschrift van kinderen en jeugdigen regelmatig informeren. We vermoeden dat er bij meerdere groepen behoefte bestaat aan regelmatige informatie op dit gebied: Schrijfpedagogische Hulpverlening (SPH), Vereniging van Leraren Schoonschrijven en Machineschrijven (VLSM), Nederlandse Orde van Grafologen (NOG), Landelijke Bond van Remedial Teachers (LBRT), Onderwijsadviesdiensten (schrijfspecialisten), schrijftherapeuten.
Afbakening
Penmail zal zich vooral richten op de volgende terreinen: Schrijfonderwijs, schrijfmethoden, schrijfmateriaal, schriftontwikkeling, schrijftests, verband tussen handschrift en persoonlijkheid, pedagogische grafologie. Informatie op het gebied van krabbels, tekeningen en kalligrafie vallen buiten onze doelstelling.
Abonneren op Penmail en downloaden
Abonneren kan door het Contactformulier in te vullen of mail te sturen naar Dick Schermer: dick.schermer@upcmail.nl
Alle Penmails zijn ook te downloaden bij DOWNLOADS.
De laatst bijgevoegde Penmail is van juli 2026.
Bundels van Dick Schermer
Sinds december 2005 zet Dick Schermer zich in voor de ontsluiting van literatuur over kinderhandschrift en schrijven die moeilijk toegankelijk is voor het grote publiek. Deels omdat de bronnen zelf moeilijk toegankelijk zijn doordat ze vaak in kleine oplagen voor een gespecialiseerd publiek zijn verschenen, deels doordat ze vaak alleen maar in druk en niet digitaal zijn verschenen. Bijna altijd zijn het publicaties die in het Engelse of Duitse taalgebied zijn verschenen. Dick heeft vele hiervan vertaald en soms ook samengevat in het Nederlands. Het resultaat is een reeks bundels met steeds een aantal artikelen. Begin oktober 2026 zijn er 151 bundels verschenen.
Bundel aanschaffen?
Wie een bundel wil aanschaffen kan contact opnemen met Dick Schermer (dick.schermer@upcmail.nl).
De bundels kosten € 3,50 per stuk. De bundels worden digitaal geleverd verzonden.
In de Downloads onderaan is te vinden:
– Een overzicht van de inhoud van alle tot nu toe verschenen bundels met een opsomming van de daarin verschenen artikelen.
– Een trefwoordenoverzicht
– Een overzicht van auteurs waarvan werk is vertaald.
Inhoud laatst verschenen Bundels
Bundel 152
1. Schrijven met de hand: verbonden is de basis, Sabrine van Everdingen, 2026 (8 p.)
2. Schrijven met de hand verbetert lichamelijke en geestelijke gezondheid, Judith Kaplan, 2026 (3 p.)
3. SchrijvenNL – team lanceert nuchtere aanpak voor een beter handschrift, Monique Marreveld, 2026 (3 p.)
4. Het laatste nieuws over handschriftonderwijs, ChatGPT, 2026 (1 p.)
5. De toekomst van het schrijven: hoe kunnen AI en handschrift naast elkaar bestaan? De Schrijverskolonie, 2025 (7 p.)
6. Wat is het verschil tussen een vulpen en een stylus? AI-overzicht, 2026 (2 p.)
7. Is het de moeite waard om schrijfletters te leren? Catherine Snow, 2026 (2 p.)
8. Generatie Z verliest haar handschrift – dit zijn de gevolgen voor hun hersenen, Talia Roepel, 2026 (2 p.)
9. Het pedagogische aspect van handschriftontwikkeling, Liesbeth Groen-Flinterman, 2026 (3 p.)
10. Deze simpele gewoonte met betrekking tot je handschrift verandert op een ongemerktemanier je hersenen – experts onthullen waarom, Futura Sciences, 2026 (2 p.)
11. Heeft handschrift pedagogische waarde? ChatGPT, 20216 (2 p.)
12. Zeg maar dag met je hand(schrift), Jeroen Rottier, 2026 (8 p.)
13. Nieuwe studie benadrukt de complexe en flexibele aard van de schrijfvaardigheidsontwikkeling bij kinderen, HUB-UOA Group, 2026 (2 p.)
14. Waarom handschrift nog steeds belangrijk is: de vrijheid, de focus, de sierlijkheid, Claire Halstead, 2026 (3 p.)
15. Voordelen van schrijven in cursief schrift, Livewell Classes, 2024 (1 p.)
16. Waarom we handschrift op school niet moeten afschaffen, The Conversation, 2026 (3 p.)
17. Laat je niet misleiden: waarom het aanleren van handschrift essentieel blijft, Challenger School, z.j. (3 p.)
18. Hoe schrijven met de hand je hersenen ten goede komt, volgens neurowetenschappers, Wendy Rose Gould, 2026 (3 p.)
19. Waarom schrijven met de hand je brein een echte boost geeft, Daily Digest, 2026 (2 p.)
20. Generatie Z ruilt instant messages in voor brieven – psychologen leggen uit waarom, Melissa Fleur Afshar, 2026 (2 p.)
Bundel 151
1. Dag van linkshandigen: Verbazingwekkende feiten over linkshandigen, CBBC, 2024 (5 p.)
2. Linkshandig leren, anders kijken, anders denken, Sabrine van Everdingen, 2026 (7 p.)
3. Hoe linkshandigen de wetenschap blijven boeien, EOS Wetenschap, z.j. (3 p.)
4. Handschrift versus typen: neurowetenschappelijk onderzoek toont aan dat analoge methoden het geheugen en de concentratie verbeteren, Allison Palmer, 2026 (3 p.)
5. Heeft het in de kleuterklas inzetten van oefeningen gericht op lateralisatie een positief effect op het lateralisatieproces in de hersenen en taal/schrijfvaardigheid? Nationaal Kennisinstituut Onderwijs, 2023 (3 p.)
6. Aantekeningen maken op papier of digitaal? De ultieme showdown, Wisang, 2025 (2 p.)
7. Wat is de nieuwste ontwikkeling op handschriftgebied? Google/AI, 13 juni 2026 ( 2 p.)
8. Scholen voeren pen en papier weer in, en leerlingen presteren uitstekend, Louis Prada, 2026 (2 p.)
9. Van een simpele vraag tot een slimme pen: startup uit Tirupati ontwikkelt AI-tool om handschrift te transformeren, EDEX, 2026 (3 p.)
10. Ja: handschrift is nog steeds belangrijk, Massimo, 2026 (1 p.)
11. Geen stress of pijn én een leesbaar handschrift: niet ‘aan-elkaar-schrijven’ blijkt een verademing te zijn, Wouter Nelissen, 2026 (2 p.)
12. De waarde van menselijk schrift in een tijd van AI, Edda Manley, 2026 (2 p.)
13. Schrijven met hand is goed voor je hersenen – zo doe je dat, Neal Stephenson, 2026 (5 p.)
14. Over handschrift, National Handwriting Association, 2026 (1 p.)
15. De nieuwe richtlijnen voor schermtijd en waarom handschrift belangrijker is dan ooit, Yvette Reinfor, 2026 (2 p.)
16. Waarom we handschrift niet bekijken voordat kinderen zeven jaar oud zijn, Yvette Reinfor, 2026 (2 p.)
17. Welke ontwikkeling in tijd is te zien bij het belang van handschrift? Google/ChatGPT, 2026 (1 p)
18. Deze simpele gewoonte met betrekking tot je handschrift verandert op een ongemerkte manier je hersenen – experts onthullen waarom, Futura Team, 2026 (3 p.)
19. Wat is het meest verwaarloosde aspect bij handschriftonderwijs? AI-overzicht, 2026 (2 p.)
20. Hoe het aanleren van handschrift de hersenontwikkeling ondersteunt. Laat het onderwijs in handschrift niet los in het digitale tijdperk, Nicole Humlicek, 2026 (3 p.)
21. ‘Ze onthouden stof beter met pen en papier’, Emma Thies, 2026 (1 p.)
22. Praktische tips om de handschriftmethode te verrijken, Sabrine van Everdingen, Tijdschrift voor inclusief Onderwijs en Remedial Teaching, 2026 / # 3 (6 p.)