Penmail – gratis digitaal kwartaalblad
PENMAIL – Informatie over kinder- en jeugdhandschrift
Uitgave: Werkgroep Kinderhandschrift
Redactie: Dick Schermer (dick.schermer@upcmail.nl)
Doel en doelgroep
Met deze Penmail willen we mensen met belangstelling voor het handschrift van kinderen en jeugdigen regelmatig informeren. We vermoeden dat er bij meerdere groepen behoefte bestaat aan regelmatige informatie op dit gebied: Schrijfpedagogische Hulpverlening (SPH), Vereniging van Leraren Schoonschrijven en Machineschrijven (VLSM), Nederlandse Orde van Grafologen (NOG), Landelijke Bond van Remedial Teachers (LBRT), Onderwijsadviesdiensten (schrijfspecialisten), schrijftherapeuten.
Afbakening
Penmail zal zich vooral richten op de volgende terreinen: Schrijfonderwijs, schrijfmethoden, schrijfmateriaal, schriftontwikkeling, schrijftests, verband tussen handschrift en persoonlijkheid, pedagogische grafologie. Informatie op het gebied van krabbels, tekeningen en kalligrafie vallen buiten onze doelstelling.
Abonneren op Penmail en downloaden
Abonneren kan door het Contactformulier in te vullen of mail te sturen naar Dick Schermer: dick.schermer@upcmail.nl
Alle Penmails zijn ook te downloaden bij DOWNLOADS.
De laatst bijgevoegde Penmail is van juli 2026.
Bundels van Dick Schermer
Sinds december 2005 zet Dick Schermer zich in voor de ontsluiting van literatuur over kinderhandschrift en schrijven die moeilijk toegankelijk is voor het grote publiek. Deels omdat de bronnen zelf moeilijk toegankelijk zijn doordat ze vaak in kleine oplagen voor een gespecialiseerd publiek zijn verschenen, deels doordat ze vaak alleen maar in druk en niet digitaal zijn verschenen. Bijna altijd zijn het publicaties die in het Engelse of Duitse taalgebied zijn verschenen. Dick heeft vele hiervan vertaald en soms ook samengevat in het Nederlands. Het resultaat is een reeks bundels met steeds een aantal artikelen. Begin oktober 2026 zijn er 151 bundels verschenen.
Bundel aanschaffen?
Wie een bundel wil aanschaffen kan contact opnemen met Dick Schermer (dick.schermer@upcmail.nl).
De bundels kosten € 3,50 per stuk. De bundels worden digitaal geleverd verzonden.
In de Downloads onderaan is te vinden:
– Een overzicht van de inhoud van alle tot nu toe verschenen bundels met een opsomming van de daarin verschenen artikelen.
– Een trefwoordenoverzicht
– Een overzicht van auteurs waarvan werk is vertaald.
Inhoud laatst verschenen Bundels
Bundel 151
- Welke interventies helpen om schrijftempo en leesbaarheid te verhogen bij leerlingen in de bovenbouw van het primair onderwijs? Kennisrotonde, 2026 (2 p.)
- Franse universiteiten keren terug naar pen en papier, Caroline Reymond, 2026 (3 p.)
- Een analyse van de relaties tussen de schrijfprestaties van leerlingen in groep 4 van de basisschool en variabelen met betrekking tot de leerling van de klas, Bengisu Kaya Özgül & Seyit Ates, 2023 (3 p.)
- Dag van het Dagboek, Internet/Google, 2026 (1 p.)
- Veranderend handschrift in de loop der jaren, ChatGPT, 2026 (2 p.)
- Hoe kun je verveling in het handschrift zien? Dick Schermer, 2026 (4 p.)
- Het handschrift in een digitale wereld: hoe handschrift helpt! Sabrine van Everdingen, 2026 (3 p.)
- Geschreven tekst op verduisteringspapier WO2, Harmen Hettinga, 2025 (6 p.)
- Wie nog steeds dingen op papier schrijft, verzet zich niet tegen technologie, maar behoudt een denkproces waardoor de geest zichzelf kan horen, VegOut Editorial Team, 2026 (3 p.)
- Wie wil leren schrijven, moet stoppen met typen, Jeff van der Linden, Onderwijsblad, mei 2026 (2 p.)
- Het aanleren van schrijfvaardigheden aan kinderen met een verstandelijke beperking met behulp van een aangepast handschriftprogramma, Richard P. Hastings c.s., 2017 (3 p.)
- Hoe waardevol kan embodied schriftonderwijs zijn? Dick Schermer, 2026 (4 p.)
- Welke recente schrijfmethode staat bovenaan in ons land? AI-overzicht, 2026 (1 p.)
- Wat zijn de nieuwste schrijfmethoden? AI-overzicht, 2016 (1 p.)
- Klaar voor de Start? Fundering van Schrijfrijpheid, Sabrine van Everdingen en Jorne Luten, 2026 (1 p.)
- Klaar voor de start? Schrijfvoorwaarden voor een soepele start met potlood en papier, Sabrine van Everdingen & Jorne Luten, 2026 (5 p.)
- Het Schoolbord als Denkruimte, Sabrine van Everdingen & Jorne Luten, 2026 (1 p.)
- Wie schrijft die blijft, Sura Yacoub, 2026 (3 p.)
- Het bijzondere brein van linkshandigen, Robin Gerrits, 2021 (6)
- Linkshandigheid is tof! En wel om deze 9 redenen .., Dr. Leonie Brummer, 2018 (5 p.)
1. Dag van linkshandigen: Verbazingwekkende feiten over linkshandigen, CBBC, 2024 (5 p.)
2. Linkshandig leren, anders kijken, anders denken, Sabrine van Everdingen, 2026 (7 p.)
3. Hoe linkshandigen de wetenschap blijven boeien, EOS Wetenschap, z.j. (3 p.)
4. Handschrift versus typen: neurowetenschappelijk onderzoek toont aan dat analoge methoden het geheugen en de concentratie verbeteren, Allison Palmer, 2026 (3 p.)
5. Heeft het in de kleuterklas inzetten van oefeningen gericht op lateralisatie een positief effect op het lateralisatieproces in de hersenen en taal/schrijfvaardigheid? Nationaal Kennisinstituut Onderwijs, 2023 (3 p.)
6. Aantekeningen maken op papier of digitaal? De ultieme showdown, Wisang, 2025 (2 p.)
7. Wat is de nieuwste ontwikkeling op handschriftgebied? Google/AI, 13 juni 2026 ( 2 p.)
8. Scholen voeren pen en papier weer in, en leerlingen presteren uitstekend, Louis Prada, 2026 (2 p.)
9. Van een simpele vraag tot een slimme pen: startup uit Tirupati ontwikkelt AI-tool om handschrift te transformeren, EDEX, 2026 (3 p.)
10. Ja: handschrift is nog steeds belangrijk, Massimo, 2026 (1 p.)
11. Geen stress of pijn én een leesbaar handschrift: niet ‘aan-elkaar-schrijven’ blijkt een verademing te zijn, Wouter Nelissen, 2026 (2 p.)
12. De waarde van menselijk schrift in een tijd van AI, Edda Manley, 2026 (2 p.)
13. Schrijven met hand is goed voor je hersenen – zo doe je dat, Neal Stephenson, 2026 (5 p.)
14. Over handschrift, National Handwriting Association, 2026 (1 p.)
15. De nieuwe richtlijnen voor schermtijd en waarom handschrift belangrijker is dan ooit, Yvette Reinfor, 2026 (2 p.)
16. Waarom we handschrift niet bekijken voordat kinderen zeven jaar oud zijn, Yvette Reinfor, 2026 (2 p.)
17. Welke ontwikkeling in tijd is te zien bij het belang van handschrift? Google/ChatGPT, 2026 (1 p)
18. Deze simpele gewoonte met betrekking tot je handschrift verandert op een ongemerkte manier je hersenen – experts onthullen waarom, Futura Team, 2026 (3 p.)
19. Wat is het meest verwaarloosde aspect bij handschriftonderwijs? AI-overzicht, 2026 (2 p.)
20. Hoe het aanleren van handschrift de hersenontwikkeling ondersteunt. Laat het onderwijs in handschrift niet los in het digitale tijdperk, Nicole Humlicek, 2026 (3 p.)
21. ‘Ze onthouden stof beter met pen en papier’, Emma Thies, 2026 (1 p.)
22. Praktische tips om de handschriftmethode te verrijken, Sabrine van Everdingen, Tijdschrift voor inclusief Onderwijs en Remedial Teaching, 2026 / # 3 (6 p.)
Bundel 150
