Bundels van Dick Schermer
Sinds december 2005 zet Dick Schermer zich in voor de ontsluiting van literatuur over kinderhandschrift en schrijven die moeilijk toegankelijk is voor het grote publiek. Deels omdat de bronnen zelf moeilijk toegankelijk zijn doordat ze vaak in kleine oplagen voor een gespecialiseerd publiek zijn verschenen, deels doordat ze vaak alleen maar in druk en niet digitaal zijn verschenen. Bijna altijd zijn het publicaties die in het Engelse of Duitse taalgebied zijn verschenen.  Dick heeft vele hiervan vertaald en soms ook samengevat in het Nederlands. Het resultaat is een reeks bundels met steeds een aantal artikelen. Nu, maart 2026, zijn er 148 bundels verschenen. Raadpleeg desgewenst de overzichten van resp. artikelen, auteurs en trefwoorden van alle bundels via ‘Ons aanbod’ bij Kwartaal-info.

Bundel aanschaffen?
Wie een bundel wil aanschaffen kan contact opnemen met Dick Schermer (dick.schermer@upcmail.nl). De bundels kosten € 3,50 per stuk. De bundels worden digitaal geleverd verzonden.

Bundel 148

1. Handschrift na het digitale tijdperk? AI-modus, 2025 (2 p.)
2. Hoe handschrift kinderen helpt bij de ontwikkeling van lezen en schrijven, Dr. Manfred Spitzer, Vrije School, 2025 (2 p.)
3. Waarom het met de hand opschrijven van je nieuwjaarsdoelen psychologisch onderbouwd is – en beter werkt dan typen, Grazia Staff, 2025 (2 p.)
4. Handschrift na het digitale tijdperk? AI-modus, 2025 (2 p.)
5. Doe je dit zonder na te denken? Yale onthult dat het een teken van een uitzonderlijk brein kan zijn, Fabienne Ba., 2025 (2 p.)
6. Ontkrachten van de mythes ‘botten zijn nog niet klaar’ en ‘motorische vaardigheden eerst’: wat onderzoek zegt over het handschrift van jonge kinderen, The Writing For Pleasure Centre, 2025 (2 p.)
7. Waarom handschrift nog steeds belangrijk is, Ta Mata School, 2025 (3 p.)
8. Vragenlijst voor het screenen van schrijfvaardigheid bij kinderen (HPSQ-C): ontwikkeling, Betrouwbaarheid en validiteit, Sara Rosenblum & Liat Gafini Lachter, 2015 (2 p.)
9. Het handschrift in een digitale wereld: Hoe handschrift helpt! Sabrine van Everdingen, 2026 (3 p.)
10. Dag van het Handschrift 2026: De kracht van schrijven met de hand, Meester MAX, 2026 (3 p.)
11. Volgens de psychologie verbetert schrijven met de hand het onthouden van dingen beter dan typen. Zo gebruik ik het om alles wat ik leer te onthouden, Isabella Chase, 2026 (4 p.)
12. Schrijfproblemen bij kinderen, Dr. Marcy Willard, 2024 (4 p.)
13. Schrijven blijft essentieel, ook in het digitale tijdperk, Ester Wassink, 23 jan. 2026 (1 p.)
14. Het bevorderen van schrijfvaardigheid: een basis voor gelijke onderwijskansen, Schreibmotorik Institut, 2024 (3 p.)
15. Schrijven bouwt veerkracht op door je hersenen te veranderen, waardoor je beter met dagelijkse uitdagingen kunt omgaan, Emily  Ronay Johnston, 2026 (4 p.)
16. Hoe het leren schrijven de hersenen traint: de wetenschap achter de strijd om het handschrift, Mariana Lenharo, 2026 (3 p.)
17. Effectiviteit van het project (S.W.I.M.) eenvoudige interventiematerialen ter verbetering van het handschriftvaardigheden van kleuters, Mila Rose c.s., 20215 (2 p.)
18. Gouverneur Shapiro ondertekent een verplichting voor het gebruik van schrijfletters op scholen in Pennsylvania, Madison Montag, 2026 (2 p.)
19. Papier versus scherm voor kinderen: Waarom typvaardigheid, niet motivatie, leidde tot beter digitaal schrijven, Sadie Harley c.s., 2026 (2 p.)
20. Waarom handschrift nog steeds telt (en wat het met je brein doet), Leraar Nederlands Netwerk, 2026 (3 p.)
21. Een longitudinaal interventieonderzoek naar effecten van een toenemende hoeveelheid betekenisvol schrijven in groep 1 en 2, Gustaf B. Skar e.a. 2023 (2 p.)
22. Schrijven zonder te schrijven … Alternatieven voor het handgeschreven briefje, Elizabeth H. Cottrell, 2023 (2 p.)
23. Het belang van handschrift voor communicatieprofessionals, Spin Sucks, 2019 (3 p.)

Inhoud Bundel 147

1. De kracht van handschrift: verbetert lezen, denken, geheugen en leren, Elizabeth DeWitt, c.s., 2025 (2 p.)
2. Slecht handschrift begrijpen: oorzaken, gevolgen en oplossingen, Huntington Psychological Services, 2025 (3 p.)
3. Waarom is ieders handschrift anders? Meghana, 2024 (2 p.)
4. Cursief handschrift in de 21e eeuw – Zal cursief handschrift blijven bestaan? Montessori Services, 2013 (3 p.)
5. 8 verrassende voordelen van cursief schrijven, Sarah Noftle, 2024 (2 p.)
6. Wie schrijft, die blijft, Annelies van der Lee & Judith Stoep, 2022 (10 p.)
7. De wedergeboorte van het schrijven van brieven in het digitale tijdperk: 10 redenen waarom handgeschreven brieven een comeback maken, Worldletteringday.com, 2024 (3 p.)
8. Handschrift als middel voor culturele identiteit, Anup Kumar Kapoor & Monika Saini, 2017 (2 p.)
9. Het culturele belang van handschrift is te groot om te verliezen aan toetsenborden, C.J. Crombie, 2023 (2 p.)
10. Onderzoek wijst uit wat de juiste manier van schrijven is. Het typen op een toetsenbord stimuleert de hersenen niet zo effectief als handschrift, Ragner Purje,Ph.D., 2025 (4 p.)
11. Schrijfvaardigheid scholieren staat er slecht voor: 17 procent haalt basisniveau niet, Irene de Zwaan, 2025 (2 p.)
12. Sterft het handschrift uit? ‘Het zou voor ons allemaal beter zijn als we wat vaker de pen pakkken’, Robin Goudsmit, Trouw, 2025 (5 p.)
13. Kinderen leren schrijven: hoe goed schrijven de hersenen helpt groeien, TOI Lifestyle Bureau, 2025 (2 p.)
14. Kinderen schrijven beter met pen en papier: onderzoek toont verschil, Rudy Van Damme & Magdalena Troch, 2025 (2 p.)
15. De hobby die je hersenen kan herbedraden en je helpt veerkracht op te bouwen. Het helpt je informatie te verwerken en je emoties te reguleren, Emily Ronay Johnston, 2025 (4 p.)
16. Hoe problemen met handschrift de schoolprestaties beïnvloeden: tips van een pedriatisch ergotherapeut, Nicole Bilodeau, 2025 (6 p.)
17. Kan leren schrijven leuker en voordelig zijn? ChatGPT, 2025 (1 p)
18. Handschrift in een moderne wereld: waarom het belangrijk is en wat je eraan kunt doen, William van Cleave, 2013 (8 p.)

In de Week van het Handschrift gaven twee platformleden een gastles op CDS Het Kompas in Nieuwleusen op 22.01.2026 aan groep 7 en 8.

Onderwerp was: Hoe handig én verstandig dat handschrift!

Aan de hand van een PowerPointpresentatie werd in woord en daad uitgelegd, dat door te bewegen -fysiek en op papier- je brein weer opgeladen wordt en neurale verbindingen versterkt worden.

Na een eerste uitleg over de bouw van het brein en het samenwerken van beide hersenhelften, werd op muziek fysiek tweehandige kruislingse oefeningen gedaan.
De ultieme kruislingse beweging op papier is de lemniscaat.
Met een vierkleurenpotlood werd deze geoefend in de kolam-2 en op muziek op een A4 met gekleurde stippen op verschillende afstand van elkaar.

Daarna werd binnen een kader geschreven: Handschrift is hersengymnastiek.
Om dat kader werd de lopende 8 geoefend, De doorgaande beweging in de bocht is ruimtelijk moeilijk.
De leerlingen werkten goed en geconcentreerd.

Tot slot werden een paar kenmerken van de letter uitgelegd en bekeken de leerlingen hun eigen handschrift aan de hand van een vragenlijst.
Ter afsluiting werd een passend lied met beweging gezongen.

De leerlingen kregen een print mee naar huis, waarin de redenen om te blijven schrijven voor kinderen uitgelegd staan.

Informatie over kinder- en jeugdhandschrift

Uitgave: Werkgroep Kinderhandschrift
Redactie:  Dick Schermer (dick.schermer@upcmail.nl)

Doel en doelgroep
Met deze Penmail willen we mensen met belangstelling voor het handschrift van kinderen en jeugdigen regelmatig informeren. We vermoeden dat er bij meerdere groepen behoefte bestaat aan regelmatige informatie op dit gebied: Schrijfpedagogische Hulpverlening (SPH), Vereniging van Leraren Schoonschrijven en Machineschrijven (VLSM), Nederlandse Orde van Grafologen (NOG), Landelijke Bond van Remedial Teachers (LBRT), Onderwijsadviesdiensten (schrijfspecialisten), schrijftherapeuten.

Afbakening
Penmail zal zich vooral richten op de volgende terreinen: Schrijfonderwijs, schrijfmethoden, schrijfmateriaal, schriftontwikkeling, schrijftests, verband tussen handschrift en persoonlijkheid, pedagogische grafologie. Informatie op het gebied van krabbels, tekeningen en kalligrafie vallen buiten onze doelstelling.

Abonneren op Penmail en downloaden
Abonneren kan door het Contactformulier in te vullen of mail te sturen naar Dick Schermer: dick.schermer@upcmail.nl
Alle Penmails zijn bij Kwartaal-info te downloaden: KLIK HIER.
De laatst bijgevoegde Penmail is van januari 2026.

Instituut Haenen van der Hout, stichting voor schrijfpedagogischehulp organiseert in het najaar een cursus Schrijfpedagogische hulp.

Bij Schrijfpedagogische Hulp gaan we uit van de schrijflijn van de leerling. Omdat die persoonlijk getrokken lijn uiteindelijk tot een leesbaar schrift moet leiden, maken we gebruik van de eigen lijn van de leerling. Begrijpen van die geschreven lijn moet geleerd worden.

Wij werken al jaren met succes volgens deze onafhankelijke methode van Magdalene Heermann en Cor Haenen van der Hout.

Het “op maat aanbieden” heeft onze voorkeur.
Wanneer je meer wilt weten: www.schrijfpedagogischehulp.nl
Greetje Arends-Scheers

Stichting Haenen-van der Hout gaat in het voorjaar in Utrecht workshops geven waarin leerkrachten praktisch meegenomen worden in het aanbieden van gekoppelde schrijflessen op de basisschool.

We gaan oefeningen doen, zelf lessen voorbereiden en met elkaar maken.
Je gaat gemotiveerd naar huis met een schat aan voorbeelden voor goede schrijflessen.

De workshops duren 4 uur en kosten €25,00.
Docent is Ans van Zuijlen.
Zelf graag een doos met kleurpotloden meenemen.

Geïnteresseerd?
Stuur een mailtje naar ansvanz@live.nl en hoor meer over de data en tijden.
Neem ook een kijkje op www.schrijfpedagogischehulp.nl

Wanneer: 3 maart 2026 van 19.30 – 20.30 uur en 5 maart 2026 van 15.30-16.30 uur
Door: Hans Stroes en Marjon van Sambeek

Zijn er bij jou in de klas en op school veel kinderen die moeite hebben met een vlot en leesbaar handschrift?

Leer meer over hoe dit komt en maak kennis met de nieuwste handschriftmethode Handiger handschrift die hiervoor ontwikkeld is.
Geschikt voor elke vorm van onderwijs.
Leert kinderen op een leuke en effectieve manier schrijven.
De leerkracht kan kiezen uit 2 mogelijkheden: met het verbonden schrift of het halfverbonden blokschrift.
Benieuwd naar de methode, wil je voorbeelden zien en tips krijgen hoe je het handschriftonderwijs in jouw klas kan verbeteren……
Geef je dan op voor deze GRATIS webinar via deze link.

Wanneer: 3 maart 2026 van 15.30 – 16.30 uur en 5 maart 2026 van 19.30-20.30 uur
Door: Hans Stroes en Marjon van Sambeek

Loop jij er ook tegenaan ….
– dat de fijne motoriek van jouw leerlingen achteruit gaat?
– dat veel kinderen moeite hebben met (leren) schrijven?

De Schrijfladder is speciaal ontwikkeld om de leerkracht te helpen dit proces te keren. Wil je voorbeelden zien en tips krijgen hoe je de schrijfvoorwaarden kan ontwikkelen en kennismaken met De Schrijfladder, geef je dan op voor deze gratis webinar via deze link.

Wanneer: dinsdag 06 mei 2025 van 15.30-16.00 uur

Een functioneel handschrift, een ontspannen, vlot en leesbaar handschrift aan het eind van de basisschool is het doel. Waarom lukt dit bij veel leerlingen niet meer? Schrijfvoorwaarden worden ontwikkeld in groep 1 t/m 3. Als leerlingen al moeten gaan schrijven als ze er nog niet aan toe zijn, leren ze ‘tekenend’ schrijven en is het moeilijk om een geautomatiseerd handschrift te ontwikkelen. Met Stimuliz kan je eenvoudig de motorische schrijfvoorwaarden monitoren en leerlingen op niveau leren schrijven. We hebben leesniveaus en rekenniveaus, waarom geen schrijfniveaus? In deze webinar helpen we je om handschriftonderwijs beter op verschillende niveaus aan te bieden: wat doe je met de de leerlingen die nog niet aan schrijven toe zijn, met de leerlingen die er bijna aan toe zijn en met de leerlingen die wel over de schrijfvoorwaarden beschikken?

De webinar is interessant voor iedereen die kinderen leert schrijven!

Aan het woord komt: Hans Stroes
Stimuliz / Alles in Beweging / De Schrijfladder
onderwijsontwikkelaar en expert fijn-motorische ontwikkeling & handschrift

Deze webinar is onderdeel van een serie gratis webinars van Stimuliz over handschrift. Schrijf je ook in voor:
– 22 april 2025 webinar Het ontwikkelen van de fijne motoriek en schrijfvoorwaarden bij groep 1 en 2
– 20 mei 2025 webinar Een functioneel handschrift ontwikkelen in de bovenbouw en het VO

INSCHRIJVEN: KLIK HIER!

Wanneer: dinsdag 20 mei 2025 van 15.30-16.00 uur

Loop een willekeurige bovenbouwklas BO of brugklas VO binnen en bekijk de handschriften op leesbaarheid en tempo. Dat is even schrikken! Handschriftproblemen zijn er niet meer bij enkele leerlingen, maar regelmatig bij halve klassen. Verontrustende verhalen gaan rond dat er steeds meer leerlingen op het VO zijn die al geen aantekeningen meer maken bij de lessen. Omdat ze het tempo niet bij kunnen houden of hun eigen handschrift niet kunnen teruglezen. Daarnaast heeft onderzoek op het VO aangetoond dat leerlingen met een zwak handschrift lagere cijfers halen dan nodig. Tijd voor actie. In deze webinar leer je meer over hoe het zover is gekomen en hoe je deze leerlingen in 8 weken tijd op weg kan helpen hun handschrift te verbeteren.

De webinar is interessant voor iedereen die in handschriftontwikkeling geïnteresseerd is.

Aan het woord komt: Hans Stroes
Stimuliz / Alles in Beweging / De Schrijfladder
onderwijsontwikkelaar en expert fijn-motorische ontwikkeling & handschrift

Deze webinar is onderdeel van een serie gratis webinars van Stimuliz over handschrift. Schrijf je ook in voor:
– 22 april 2025 webinar Het ontwikkelen van de fijne motoriek en schrijfvoorwaarden bij groep 1 en 2
– 06 mei 2025 webinar Leren schrijven in groep 3 en 4

INSCHRIJVEN: KLIK HIER!

De Ned. Orde van Grafologen (NOG) heeft uit hun bibliotheek historisch materiaal geschonken aan zowel de Anne Frank Stichting als het NIOD (Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocide Studies). Zij nemen dat op in hun archief en zijn daar heel blij mee. Als tegenprestatie ontving de NOG van de Anne Frank Stichting twee kersverse uitgaven, die in het teken staan van 80 jaar vrijheid.

Anne Frank krant
Bij de speciale Anne Frank krant hoort een zgn. docentenhandleiding, die de oplossingen van de opdrachten en extra informatie bevat.

Werkboek ‘Lees en schrijf met Anne Frank’

Bovendien is er een werkboek (24 blz.) met de titel ‘Lees en schrijf met Anne Frank’. Hier staan vier verhalen van Anne in, met de uitnodiging om de vermelde schrijf- en tekenopdrachten te maken. Het zijn twee welkome uitgaven en mogelijkheden om aandacht te geven aan zowel Anne Frank als onze kostbare ‘vrijheid’.

Beide zijn verkrijgbaar bij de stichting via www.annefrank.org.