Auteur: Test Gebruiker

Bundels van Dick Schermer
Sinds december 2005 zet Dick Schermer zich in voor de ontsluiting van literatuur over kinderhandschrift en schrijven die moeilijk toegankelijk is voor het grote publiek. Deels omdat de bronnen zelf moeilijk toegankelijk zijn doordat ze vaak in kleine oplagen voor een gespecialiseerd publiek zijn verschenen, deels doordat ze vaak alleen maar in druk en niet digitaal zijn verschenen. Bijna altijd zijn het publicaties die in het Engelse of Duitse taalgebied zijn verschenen.  Dick heeft vele hiervan vertaald en soms ook samengevat in het Nederlands. Het resultaat is een reeks bundels met steeds een aantal artikelen. Nu, begin oktober 2026, zijn er 151 bundels verschenen. Raadpleeg desgewenst de overzichten van resp. artikelen, auteurs en trefwoorden van alle bundels via ‘Ons aanbod’ bij Kwartaal-info.

Bundel aanschaffen?
Wie een bundel wil aanschaffen kan contact opnemen met Dick Schermer (dick.schermer@upcmail.nl). De bundels kosten € 3,50 per stuk. De bundels worden digitaal geleverd verzonden.

 Bundel 151

1. Dag van linkshandigen: Verbazingwekkende feiten over linkshandigen, CBBC, 2024 (5 p.)
2. Linkshandig leren, anders kijken, anders denken, Sabrine van Everdingen, 2026 (7 p.)
3. Hoe linkshandigen de wetenschap blijven boeien, EOS Wetenschap, z.j. (3 p.)
4. Handschrift versus typen: neurowetenschappelijk onderzoek toont aan dat analoge methoden het geheugen en de concentratie verbeteren, Allison Palmer, 2026 (3 p.)
5. Heeft het in de kleuterklas inzetten van oefeningen gericht op lateralisatie een positief effect op het lateralisatieproces in de hersenen en taal/schrijfvaardigheid? Nationaal Kennisinstituut Onderwijs, 2023 (3 p.)
6. Aantekeningen maken op papier of digitaal? De ultieme showdown, Wisang, 2025 (2 p.)
7. Wat is de nieuwste ontwikkeling op handschriftgebied? Google/AI, 13 juni 2026 ( 2 p.)
8. Scholen voeren pen en papier weer in, en leerlingen presteren uitstekend, Louis Prada, 2026 (2 p.)
9. Van een simpele vraag tot een slimme pen: startup uit Tirupati ontwikkelt AI-tool om handschrift te transformeren, EDEX, 2026 (3 p.)
10. Ja: handschrift is nog steeds belangrijk, Massimo, 2026 (1 p.)
11. Geen stress of pijn én een leesbaar handschrift: niet ‘aan-elkaar-schrijven’ blijkt een verademing te zijn, Wouter Nelissen, 2026 (2 p.)
12. De waarde van menselijk schrift in een tijd van AI, Edda Manley, 2026 (2 p.)
13. Schrijven met hand is goed voor je hersenen – zo doe je dat, Neal Stephenson, 2026 (5 p.)
14. Over handschrift, National Handwriting Association, 2026 (1 p.)
15. De nieuwe richtlijnen voor schermtijd en waarom handschrift belangrijker is dan ooit, Yvette Reinfor, 2026 (2 p.)
16. Waarom we handschrift niet bekijken voordat kinderen zeven jaar oud zijn, Yvette Reinfor, 2026 (2 p.)
17. Welke ontwikkeling in tijd is te zien bij het belang van handschrift? Google/ChatGPT, 2026 (1 p)
18. Deze simpele gewoonte met betrekking tot je handschrift verandert op een ongemerkte manier je hersenen – experts onthullen waarom, Futura Team, 2026 (3 p.)
19. Wat is het meest verwaarloosde aspect bij handschriftonderwijs? AI-overzicht, 2026 (2 p.)
20. Hoe het aanleren van handschrift de hersenontwikkeling ondersteunt. Laat het onderwijs in handschrift niet los in het digitale tijdperk, Nicole Humlicek, 2026 (3 p.)
21. ‘Ze onthouden stof beter met pen en papier’, Emma Thies, 2026 (1 p.)
22. Praktische tips om de handschriftmethode te verrijken, Sabrine van Everdingen, Tijdschrift voor inclusief Onderwijs en Remedial Teaching, 2026 / # 3 (6 p.)

Bundel 150

1. Welke interventies helpen om schrijftempo en leesbaarheid te verhogen bij leerlingen in de bovenbouw van het primair onderwijs? Kennisrotonde, 2026 (2 p.)
2.  Franse universiteiten keren terug naar pen en papier, Caroline Reymond, 2026 (3 p.)
3. Een analyse van de relaties tussen de schrijfprestaties van leerlingen in groep 4 van de basisschool en variabelen met betrekking tot de leerling van de klas, Bengisu Kaya Özgül & Seyit Ates, 2023 (3 p.)
4. Dag van het Dagboek, Internet/Google, 2026 (1 p.)
5. Veranderend handschrift in de loop der jaren, ChatGPT, 2026 (2 p.)
6. Hoe kun je verveling in het handschrift zien? Dick Schermer, 2026 (4 p.)
7. Het handschrift in een digitale wereld: hoe handschrift helpt! Sabrine van Everdingen, 2026 (3 p.)
8. Geschreven tekst op verduisteringspapier WO2, Harmen Hettinga, 2025 (6 p.)
9. Wie nog steeds dingen op papier schrijft, verzet zich niet tegen technologie, maar behoudt een denkproces waardoor de geest zichzelf kan horen, VegOut Editorial Team, 2026 (3 p.)
10. Wie wil leren schrijven, moet stoppen met typen, Jeff van der Linden, Onderwijsblad, mei 2026 (2 p.)
11.  Het aanleren van schrijfvaardigheden aan kinderen met een verstandelijke beperking met behulp van een aangepast handschriftprogramma, Richard P. Hastings c.s., 2017 (3 p.)
12. Hoe waardevol kan embodied schriftonderwijs zijn? Dick Schermer, 2026 (4 p.)
13. Welke recente schrijfmethode staat bovenaan in ons land? AI-overzicht, 2026 (1 p.)
14. Wat zijn de nieuwste schrijfmethoden? AI-overzicht, 2016 (1 p.)
15. Klaar voor de Start? Fundering van Schrijfrijpheid, Sabrine van Everdingen en Jorne Luten, 2026 (1 p.)
16. Klaar voor de start? Schrijfvoorwaarden voor een soepele start met potlood en papier, Sabrine van Everdingen & Jorne Luten, 2026 (5 p.)
17. Het Schoolbord als Denkruimte, Sabrine van Everdingen & Jorne Luten, 2026 (1 p.)
18. Wie schrijft die blijft, Sura Yacoub, 2026 (3 p.)
19. Het bijzondere brein van linkshandigen, Robin Gerrits, 2021 (6)
20. Linkshandigheid is tof! En wel om deze 9 redenen .., Dr. Leonie Brummer, 2018 (5 p.)

Informatie over kinder- en jeugdhandschrift

Uitgave: Werkgroep Kinderhandschrift
Redactie:  Dick Schermer (dick.schermer@upcmail.nl)

Doel en doelgroep
Met deze Penmail willen we mensen met belangstelling voor het handschrift van kinderen en jeugdigen regelmatig informeren. We vermoeden dat er bij meerdere groepen behoefte bestaat aan regelmatige informatie op dit gebied: Schrijfpedagogische Hulpverlening (SPH), Vereniging van Leraren Schoonschrijven en Machineschrijven (VLSM), Nederlandse Orde van Grafologen (NOG), Landelijke Bond van Remedial Teachers (LBRT), Onderwijsadviesdiensten (schrijfspecialisten), schrijftherapeuten.

Afbakening
Penmail zal zich vooral richten op de volgende terreinen: Schrijfonderwijs, schrijfmethoden, schrijfmateriaal, schriftontwikkeling, schrijftests, verband tussen handschrift en persoonlijkheid, pedagogische grafologie. Informatie op het gebied van krabbels, tekeningen en kalligrafie vallen buiten onze doelstelling.

Abonneren op Penmail en downloaden
Abonneren kan door het Contactformulier in te vullen of mail te sturen naar Dick Schermer: dick.schermer@upcmail.nl
Alle Penmails zijn bij Kwartaal-info te downloaden: KLIK HIER.

De laatst bijgevoegde Penmail is van oktober 2026.

Zet in je agenda!
Op 7 november kan iedereen die geïnteresseerd is in handschriftonderwijs kennis nemen van de schrijfmethodes die er nu op de markt zijn.

PROGRAMMA
10.00 uur Inloop met koffie/thee
10.30 uur Ochtendprogramma
Welkom door Brenda Tönissen
Uitgeverijen aan het woord (ronde 1 & 2)
12.45 uur Lunch (wordt verzorgd)
13.30 uur Middagprogramma
Uitgeverijen aan het woord (ronde 3)
Forum
15.45 uur Afsluiting

KOSTEN
De kosten voor de activiteiten en lunch zijn (ter plaatse afrekenen):
– Leden VLSM € 10
– Niet-leden VLSM € 15

Op deze dag in Utrecht kun je verwachten:
• Presentaties van diverse uitgeverijen
• Een compleet overzicht van actuele schrijfmethodes
• Mogelijkheden om materialen te bekijken en vergelijken
• Ontmoetingen met collega’s uit het onderwijs
• Inspiratie voor het schrijfonderwijs van morgen

Of je nu op zoek bent naar inspiratie voor je lessen, benieuwd bent naar nieuwe methodes, ervaringen wilt uitwisselen met collega’s of gewoon nieuwsgierig bent naar wat er allemaal speelt op het gebied van schrijfdidactiek: je bent van harte welkom!

LOCATIE: Marnix Academie Pabo
Vogelsanglaan 1
3571 ZM Utrecht

Openbaar vervoer: loopafstand (circa 15 minuten) van NS station Utrecht Overvecht
Parkeren: kan daar op het eigen terrein.
Vermeld bij het aanmelden of je met de auto of openbaar vervoer komt i.v.m. het aantal beschikbare parkeerplekken!

INSCHRIJVEN voor 23 oktober!
Stuur een mail naar secretaris@schrijvenvlsm.nl
Vermeld bij de aanmelding s.v.p.:
1. Naam
2. E-mail
3. Ik ben werkzaam in het/aan de: BO / VO / MBO / HBO / Universiteit / Anders
4. Dieetwensen: Geen / Vegetarisch / Glutenvrij / Anders
5. Een stelling voor het forum

Deze cursus kan een onderdeel vormen van de Opleiding tot Motorisch Remedial Teacher. Ontwikkel je eigen visie op schrijven en help kinderen met kleinmotorische en schrijfproblemen! In deze cursus staat het signaleren en diagnosticeren van kleinmotorische en schrijfproblemen van het kind staat centraal. Aan de hand van de Onderwijsgeschikte Schrijf Motorische Test (OSMT) observeer je het kind en stel je een handelingsplan op. In dit handelingsplan wordt de link gelegd tussen het schrijven en de motorische ontwikkeling die hiervoor nodig is. Als cursist ontwikkel je een eigen visie op schrijven en leer je werken met verschillende mogelijkheden voor extra zorg op het gebied van de kleine motoriek. Binnen de cursus worden vele interventiemogelijkheden toegelicht.

Studiebelasting
De cursus bestaat uit 21 contacturen verdeeld over 5 bijeenkomsten.

Docent Hans Stroes

Thema’s:
– Leerlingvolgsysteem kleine motoriek en schrijven
– Onderwijsgeschikte Schrijf Motorische Test (OSMT)
– Opstellen van een Handelingsplan
– Ontwikkelen van de kleine motoriek
– Remediëren van kinderen met een achterstand in de kleine motoriek
– Helpen van kinderen met schrijfproblemen
– Ontwikkelen van een eigen visie op schrijven
– Vele interventiemogelijkheden worden toegelicht

Concept data & tijden
06/01/2027 16.30 – 20.30 uur bijeenkomst 1
03/02/2027 15.00 – 17.30 uur bijeenkomst 2 online beelden OSMT bespreken
10/03/2027 16.30 – 20.30 uur bijeenkomst 3
31/03/2027 15.00 – 17.30 uur bijeenkomst 4 online beelden remedie bespreken
14/04/2027 16.30 – 20.30 uur bijeenkomst 5
02/06/2027 15.00 – 18.00 uur bijeenkomst 6 online eindpresentaties

Meer informatie en inschrijven KLIK HIER

Op 23 januari 2024 vieren we de “Internationale Dag van het Handschrift”

Ter herinnering aan de geboortedatum van John Hancock (geb. 23-01-1737), die met zijn duidelijke handtekening Amerika bevrijdde van de Engelse overheersing.

NATIONALE WEEK VAN HET HANDSCHRIFT 19 t/m 23 januari 2027

Het ontgaat ons niet, dat er steeds minder met de hand geschreven wordt. Daarom vragen wij ook dit jaar aandacht voor het handschrift, dat in 2019 als cultureel erfgoed is bijgeschreven in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland.  

ACTIVITEITEN
IN de Nationale week van het handschrift

• Extra aandacht voor handschrift via pers en social media
• Schrijfactiviteiten voor basisscholen en onderbouw voortgezet onderwijs
• Bijzondere evenementen

Redenen genoeg om in uw krant, blad of anderszins aandacht te schenken aan het schrijven met de hand als onmisbaar communicatie- en leermiddel, als cultureel erfgoed.

Handige sites
www.handschriftontwikkeling.nl  
www.schrijfpedagogischehulp.nl 
www.schrijvenvlsm.nl                   
www.grafologie.nl                      
www.allesinbeweging.net           
www.schrijvenNL.nl                     

Volg het Platform Handschriftontwikkeling onze eigen FACEBOOKPAGINA.

Wanneer: 1 febr. 2027 van 19.30 – 20.30 uur en 2 febr. 2027 van 15.30-16.30 uur
Door: Hans Stroes en Marjon van Sambeek

Zijn er bij jou in de klas en op school veel kinderen die moeite hebben met een vlot en leesbaar handschrift?

Leer meer over hoe dit komt en maak kennis met de nieuwste handschriftmethode Handiger handschrift die hiervoor ontwikkeld is. Geschikt voor elke vorm van onderwijs. Leert kinderen op een leuke en effectieve manier schrijven, waarbij de leerkracht kan kiezen uit 2 mogelijkheden: met het verbonden schrift of het halfverbonden blokschrift.

Handiger handschrift is een lespakket met schriften en een online lesprogramma met meer dan 500 filmpjes en vele werkbladen voor groep 3 t/m 8. Door de online schrijflessen van Marjon wordt de klas en de leerkracht aan de hand genomen in het schrijfproces. Schrijfexpert Sabrine van Everdingen heeft beide alfabetten ontworpen en helpen omzetten naar een handschriftmethode. Kenmerk van beide lettertypes zijn de eenvoudige letters en verbindingen. Hierdoor kunnen de kinderen sneller en met meer succes (en dus plezier!) leesbare teksten leren schrijven.

Marjon van Sambeek en Hans Stroes presenteren de nieuw ontwikkelde werkbladen en schriften. Ze leggen uit welke opbouw wordt gevolgd en op welke manier een leerkracht kan differentiëren. De scholen die er vorig jaar mee gestart zijn, zijn enthousiast: ‘Zelfs de jongens hebben er veel schik in en het lukt!’

We gaan in op vragen als:
– Wat als de schrijfmethode gekoppeld is aan de leesmethode?
– Hoe kun je testen of kinderen de schrijfvoorwaarden al hebben?

De webinar is bedoeld voor iedereen die vindt dat huidige aanbod op school niet meer werkt en dat kinderen van nu een andere aanpak nodig hebben. Schrijflessen kunnen efficiënter en leuker!

Opgeven via info@deschrijfladder.nl

Wanneer: 1 febr. 2027 van 15.30 – 16.30 uur en 2 febr. 2027 van 19.30-20.30 uur
Door: Hans Stroes en Marjon van Sambeek

Loop jij er ook tegenaan ….
– dat de fijne motoriek van jouw leerlingen achteruit gaat?
– dat veel kinderen moeite hebben met (leren) schrijven?

Steeds meer leerkrachten en ouders merken dat de fijne motoriek en het leren schrijven moeizaam gaat bij deze generatie kinderen. Bij de kleuters valt bijvoorbeeld op dat de zelfredzaamheid afgenomen is en dat basisvaardigheden als scheuren en knippen, kleuren en tekenen er niet zijn aan het eind van groep 2. In groep 3 lukt het ondanks grote inzet niet om de letters de juiste vorm te geven en binnen de lijntjes van het schrift te blijven. Zowel kind als leerkracht raakt gefrustreerd en gedemotiveerd…. Waarom lukt het niet? En wat kunnen we hieraan doen bij de kleuters en in groep 3 en 4.

Met het online lespakket De Schrijfladder voor groep 1-4 helpen we kinderen op een effectieve, inspirerende en leuke manier de fijne motoriek en de schrijfvoorwaarden te ontwikkelen om zo ook succesvoller te kunnen starten bij het leren schrijven.

In deze gratis webinar laten we zien hoe de fijnmotorische ontwikkeling verloopt en welke activiteiten leerkrachten (en ook ouders) kunnen aanbieden om voor een optimaal leerklimaat te zorgen. M.b.v. filmpjes en werkbladen van De Schrijfladder laten we zien hoe leuk en eenvoudig we kinderen kunnen stimuleren en helpen in hun ontwikkeling. Voor groep 1 en 2 bieden we m.n. veel speelse activiteiten zonder werkbladen aan. Alle online lessen worden door Marjon gegeven zodat de leerkracht tijd heeft om goed te observeren, coachen, feedback te geven.

Aan het eind van de webinar bestaat de gelegenheid om enkele korte vragen te beantwoorden.

Opgeven via info@deschrijfladder.nl

Naast taal- en rekencoördinator nu ook een Handschriftcoördinator op elke school!
Een vlot en leesbaar handschrift heeft een positieve invloed op vakken als taal, spelling, lezen en rekenen. Het aantal leerlingen dat de basisschool verlaat met een functioneel handschrift (ontspannen, vlot en leesbaar) neemt echter al jaren af. Naast een Taalcoördinator en een Rekencoördinator is het tijd voor een Handschriftcoördinator op elke school. De Handschriftcoördinator is een leerkracht die binnen een schoolteam het beleid, de kwaliteitszorg en teambegeleiding rondom handschrift coördineert. Uiteindelijk wordt de aanpak geborgd in de vorm van een Kwaliteitskaart handschrift. Met deze cursus wordt een leerkracht geholpen om hierin de eerste stappen te zetten.

Studiebelasting
Naast 3 fysieke bijeenkomsten van 3,5 uur en 2 online bijeenkomst van 2 uur, wordt zo’n 15 uur besteed aan het uitvoeren van de opdrachten op de eigen school. Tussen de bijeenkomsten zitten meerdere weken, waardoor er voldoende tijd is om de opdrachten uit te voeren.

Doelgroep
Groepsleerkrachten, IB/KC-ers, (M)RT-ers, handschriftspecialisten

Cursusdoelen
• monitoren van de fijnmotorische en handschriftontwikkeling
• doorlopende lijn van groep 1 t/m 8 m.b.t. fijne motoriek, schrijfvoorwaarden en handschriftontwikkeling
• methodiek en didactiek handschriftonderwijs
• ontwikkelen kwaliteitskaart handschriftonderwijs

Docent Hans Stroes

Data en tijden (maandagen)
01 maart 2027 van 16.30-20.00 uur in Utrecht
22 maart 2027 van 16.30-20.00 uur in Utrecht
12 april 2027 van 15.30-17.30 uur online
10 mei 2027 van 16.30-20.00 uur in Utrecht
07 juni 2027 van 15.30-17.30 uur online presentaties

Meer info en opgeven KLIK HIER

In de Week van het Handschrift gaven twee platformleden een gastles op CDS Het Kompas in Nieuwleusen op 22.01.2026 aan groep 7 en 8.

Onderwerp was: Hoe handig én verstandig dat handschrift!

Aan de hand van een PowerPointpresentatie werd in woord en daad uitgelegd, dat door te bewegen -fysiek en op papier- je brein weer opgeladen wordt en neurale verbindingen versterkt worden.

Na een eerste uitleg over de bouw van het brein en het samenwerken van beide hersenhelften, werd op muziek fysiek tweehandige kruislingse oefeningen gedaan.
De ultieme kruislingse beweging op papier is de lemniscaat.
Met een vierkleurenpotlood werd deze geoefend in de kolam-2 en op muziek op een A4 met gekleurde stippen op verschillende afstand van elkaar.

Daarna werd binnen een kader geschreven: Handschrift is hersengymnastiek.
Om dat kader werd de lopende 8 geoefend, De doorgaande beweging in de bocht is ruimtelijk moeilijk.
De leerlingen werkten goed en geconcentreerd.

Tot slot werden een paar kenmerken van de letter uitgelegd en bekeken de leerlingen hun eigen handschrift aan de hand van een vragenlijst.
Ter afsluiting werd een passend lied met beweging gezongen.

De leerlingen kregen een print mee naar huis, waarin de redenen om te blijven schrijven voor kinderen uitgelegd staan.

Stichting Haenen-van der Hout gaat in het voorjaar in Utrecht workshops geven waarin leerkrachten praktisch meegenomen worden in het aanbieden van gekoppelde schrijflessen op de basisschool.

We gaan oefeningen doen, zelf lessen voorbereiden en met elkaar maken.
Je gaat gemotiveerd naar huis met een schat aan voorbeelden voor goede schrijflessen.

De workshops duren 4 uur en kosten €25,00.
Docent is Ans van Zuijlen.
Zelf graag een doos met kleurpotloden meenemen.

Geïnteresseerd?
Stuur een mailtje naar ansvanz@live.nl en hoor meer over de data en tijden.
Neem ook een kijkje op www.schrijfpedagogischehulp.nl